Vortex؛ گردابِ زوال

شاید متفاوتترین اثری که از آقای Gaspar Noé دیدم، فیلم Vortexش (٢٠٢١) باشه. همه ایشون رو با سینمایی خشن و زمخت میشناسیم و شاید جملۀ قبلی که نوشتم براومده از همین انتظار باشه. ولی چه چیزی خشن تر و زمخت تر از بازی وحشتناک زمان با ما و عزیزانمون؟ اینکه ببینیم خودمون يا اطرافیانمون روز به روز به اعماق تاریک فراموشی سقوط میکنيم و «راه برگشتی نیست". اینه که یکی دو روز بعد از تماشای Vortex همون حس لعنتی که بعد از تماشای Irreversible (٢٠٠٢) یا باقی آثار Noé به سراغتون اومده رو تجربه میکنید.

در واقع یکی از نکاتی که تماشای Vortex رو جالب کرده همین موضوعیه که آقای Noé انتخاب کرده. به قول خودش تو این دوره و زمونه مردم بیشتر از اینکه از جنگ جهانی سوم ترس داشته باشن از آلزایمر میترسن. مطمئنا به خاطر سرعت کُند سیر داستانیش، درونمایۀ تلخش و مدت زمان طولانیِ دو ساعت و بیست و دو دقیقهایش، تماشای Vortex برای مخاطب آماتور کار سادهای نیست. اما مخاطب آگاه میتونه خودش رو جای هر کدوم از سه کاراکتر اصلی فیلم بذاره و از دید اون به داستان نگاه کنه. باورپذیر بودن داستان، شخصیتپردازیهای عالی، بازیهای طبیعی، دیالوگهای فیالبداهه و سینماتوگرافی ساده (در مقایسه با بقیه آثار آقای Noé) ممکنه مخاطب ناآشنا با بازیگرهای فیلم رو به این فکر واداره که انگار شاهد فیلم مستندطوریه!

به همین خاطره که Vortex با اکثر فیلمهایی که به مسئلۀ دردناک زوال عقلی پرداختن مثل The Father (٢٠٢٠) یا Still Alice (٢٠١۴) متفاوته و میشه اون رو با فیلمهای سطح بالاتری چون Amour (٢٠١٢) جناب آقای Haneke مقایسه کرد. (اسپویلر ←) این فیلم روایتگر آخرین هفتههای زندگی مشترک یک زوج مسن با بازی خانم Françoise Lebrun و آقای Dario Argento (کارگردان فیلمهایی چون و Deep Red)ه. کاراکتر مرد عاشق Edgar Alan Poeه و روی کتابی راجع به "سینما، حافظه و رویا" کار میکنه و همسرش پزشکی بازنشستهس که دچار زوال عقل و آلزایمر شده و گاهی حتی شوهر و پسر خودش رو هم به سختی به یاد میاره.

تصویر تقریبا در کل فیلم به دو بخش تقسیم شده که هر قسمت یکی از دو کاراکتر رو دنبال میکنه تا با وجود نزدیکی فیزیکیشون، فاصلۀ ذهنی اونها از همدیگه رو نشون بده. علاوه بر اين، Vortex در تلاشه تا به مخاطب نشون بده که آدمها به اون سادگیای که به نظر میان نیستن و هر کس جنبههای مختلف، پیچیده و حتی پنهونی داره که ما ازش ناآگاهیم. در ابتدای فیلم جملۀ "تقدیم به اونهایی که مغزشون زودتر از قلبشون از کار میفته" بر روی تصویر ظاهر میشه که ارتباط جالبی با سرنوشت دو کاراکتر اصلی فیلم داره؛ کاراکتر زن با اینکه دچار زوال "عقلـ"ـه، تا لحظۀ آخر شوهر و پسرش رو دوست داره و دلواپسشونه. این در حالیه که کاراکتر مرد سالهاست که آشکارا با زن دیگهای در ارتباطه، زنش رو "بدتر از دیوونه" میخونه و مرگش با سكتۀ "قلبـ"ـی کلید میخوره.