Inside؛ زندانی در دنیای هنر

(اسپویلر ←) فیلم Inside (٢٠٢٣) به کارگردانی آقای Vasilis Katsoupis ماجرای یک دزد آثار هنری به اسم Nemo (با بازی فوق‌العاده آقای Willem Dafoe)ه که در آپارتمانی فوق لوکس و پر از آثار باارزش هنری گیر میفته. پیش از اینکه سراغ نقد داستانی Inside بریم می‌خوام این رو بگم که سینماتوگرافی آقای Steve Annis در این فیلم فوق‌العاده‌س و یه جورایی هر فریم اون رو تبدیل به یه اثر چشم نواز کرده.

داستان فیلم سه تِم اصلی رو دنبال می‌کنه:

١) زنجیر هنر

در ابتدای فیلم صدای Nemo رو می‌شنویم که تعریف می‌کنه وقتی در دوران مدرسه ازش پرسیده شد که "سه چیز که اگه خونه‌تون دچار حریق بشه از چنگ آتیش نجات می‌دی چیه؟" جواب داده "گربه‌م، آلبوم AC/DCم و دفتر نقاشیم". یعنی به هیچ جاش هم نبوده که مثلا یکی از افراد خونواده‌ش رو نجات بده. از بین اون سه چیزی که نام برده بود، فقط دفتر نقاشیش رو تونسته تا این سن نگه داره. پس خاطره رو اینجوری تموم می‌کنه که "گربه‌ها می‌میرن... موسیقی فراموش می‌شه... ولی هنر واسه نگه‌داشتنه". این طرز فکر از کجا میاد؟ دلبستگی زیاد به هنر یا کلا فرهنگ هنری باعث قطع شدن ارتباط فرد با مسائل مهم و آدماییه که یه زمانی دوستشون داشته. هنر می‌تونه تمام زندگی آدم رو دربربگیره و تبدیل به تنها عشقش بشه، چون هچیکس نمی‌تونه مثل یه هنرمند از اثری که خودش خلق کرده سر دربیاره و بفهمش. فیلم هم بصورت استعاری داره به همین نکته اشاره می‌کنه. Nemo در عشق خودش به هنر گیر افتاده، رابطه‌ش با دنیای اطرافش قطع شده و نمی‌تونه با آدمای دور و برش ارتباط برقرار کنه. اون هنرمندیه که احتمالا خیلی هم موفق نبوده، حسرت به دل مونده و حالا زده تو کار دزدی آثار هنریِ افرادی که توی این عرصه موفق شدن. به تقلید از آثار هنری که دوست داره توی دفترش طرح‌هایی می‌زنه و مورد استقبال قرار گرفته شدنش در مجامع هنری معتبر رو رویاپردازی می‌کنه. با طولانی شدن اسارت و تنهاییش در آپارتمان، اختلالات ذهنی و روانی Nemo عمیق‌تر و جدی‌تر می‌شه و شروع به ور رفتن با آثار هنری دور و برش می‌کنه. این شاید استعاره‌ای بر تاثیر هنر و هنرمند بر همدیگه باشه. یکی از آثاری که Nemo رو محو و مجذوب خودش می‌کنه، تابلوی نقاشی After and Before آقای Francesco Clementeس که برای این فیلم کشیده شده. این نقاشی با الهام از تابلوی Christina's World آقای Andrew Wyeth کشیده شده که زنی رو مستاصل، وحشت‌زده، تنها و بدون توان حرکت، دراز کشیده در چمنزاری سرسبز به تصویر کشیده. این نقاشی نشون‌دهندۀ استیصال Nemo برای خلاصی از تنهایی و نداشتن روابط عاطفی‌ایه که عشق افراطیش به هنر و آثار هنری باعث و بانیشه.

در جایی از فیلم Nemo رو در حال تماشای اثر تصویری "I Can’t Make You Love Me" از خانم Breda Beban می‌بینیم. همونطور که از اسمش (نمی‌تونم مجبورت کنم که دوستم داشته باشی) برمیاد، این اثر که متشکل از دو نمایشگر جداس که یکی یک زن و دیگری مردی رو پشت یه میزه نشون می‌ده، اشاره داره به دشواری یافتن عشق. درست مثل تلاش‌های نافرجام Nemo برای برقراری ارتباط با مستخدمه‌ای به اسم Jasmine که تصویرش رو از دوربین‌های مداربستۀ ساختمون می‌بینه و خیلی زود دلبسته‌ش می‌شه.

با گذر زمان، Nemo متوجه می‌شه که این آثار هنری دور و برشه که داره نابودش می‌کنه و ارتباطش با چیزهای مهمتر اطرافش رو قطع کرده. پس به شکلی نمادین با ماژیک تصویر صاحب آپارتمان رو به شکل شیطان درمیاره و برای دختر و سگش به ترتیب تاج پرنسس و هالۀ نور فرشته می‌کشه. دختر بچه و سگ، که گاهی در خیال Nemo از سمت دیگۀ شیشه بهش خیره می‌شن، جزو همون چیزهای مهمی هستن که به خاطر درگیری شدیدش با هنر ازشون دور نگهداشته شده.

در جای دیگه‌ای از فیلم، تصاویری از پروژۀ "بدون عنوان" خانم Joanna Piotrowska رو می‌بینیم که مجموعه عکس‌هایی از قلعه‌های کوچیکیه که با اسباب و اثاثیۀ خونه ساخته شدن. این مجموعه تلاش بعضی افراد برای پناه بردن به گوشه‌ای امن حتی وقتی در جامعۀ خودشون از امنیت بالایی برخوردارن رو نشون می‌ده؛ اون‌ها نمادی از کژپنداری و پارانویای افراد نسبت به دنیای امن بیرون هستن. ولی Nemo که از این اسارت خسته شده، با اسباب و اثاثیۀ دور و برش شروع به ساختن نردبونی می‌کنه که او رو به رهایی برسونه.

٢) به دنبال بهشت

بعضی هنرمندها با تولید آثارشون، به دنبال پیشرفت و رفع نقص‌های هنریشونن. بعضی دیگه با این کار به آسایش خیال میرسن و خیلیای دیگه اون رو فقط و فقط برای دیده و پذیرفته شدن توسط بقیه انجام میدن. Nemo جزو گروه سومه. در قسمتی از فیلم، وارد رویای Nemo می‌شیم و او رو در نمایشگاهی هنری به میزبانی صاحب آپارتمان می‌بینیم. صاحب آپارتمان استقبال گرمی از Nemo می‌کنه و بخاطر دست‌آوردهای هنریش ازش قدردانی می‌کنه. در این رویا زنی زیبارو (Jasmine دنیای بیداری Nemo) متوجه حضورش می‌شه ولی فرصت برقراری ارتباط دست نمی‌ده. این عطش Nemo برای داشتن ارتباطی احساسی که هیچوقت طعمش رو به خاطر عشق بی‌پایانش به هنر نچشیده رو نشون می‌ده. بعدتر، روی دیوار آپارتمان جمله‌ای از آقای David Horvitz رو با لامپ‌های نئونی می‌بینیم که می‌گه "برای تمام زمانی که بعد از این لحظه میاد". این اشاره داره به امیدی ساده‌لوحانه به آینده و درست شدن همه چیز به جای لذت بردن از زمان حال. چنین طرز فکری باعث می‌شه تا زندگیمون تبدیل به یه زندان بشه؛ زندانی از تکرار مدام و لحظات حوصله سربر و بدون احساس، درست مثل آپارتمانی که Nemo توش گیرافتاده. در چند صحنۀ بعدی عکسی از چندین مرد می‌بینیم که از پلکانی که به جایی نمی‌رسه در حال بالا رفتنن. این می‌تونه نمادی بر انتظار طولانی مدت هنرمندا برای رسیدن به تکامل یا دیده شدن باشه؛ انتظاری که ممکنه باعث پرت شدن حواس فرد از خیلی چیزهایی که می‌تونست دوست داشته باشه بشه و نمادی بر عدم آگاهی انسان از ساده‌ترین خوشی‌های زندگیه. برای همینه که Nemo که از رویۀ گذشته‌ش خسته شده، تغییر مسیر می‌ده و شروع به آواز خوندن می‌کنه که "از دامنۀ کوه به سمت بهشت می‌رم". بهشتی که چیزی فراتر از دیده و پذیرفته شدن توسط بقیه‌س.

٣) قبول نقصان فرد و دنیا

صاحب آپارتمان کتابی تحت عنوان "وصلت بهشت و جهنم" نوشتۀ آقای William Blake داره که اشاره‌ایه به اعتقاد صاحب آپارتمان به نیاز تعادل بین خیر و شر در زندگی؛ اینکه حضور خیر و شر دست ما نیست و هر کسی بصورتی اجتناب ناپذیر این دو رو در وجودش داره. این اصلا مشخصۀ انسانی هر فرده. در جایی از فیلم صاحب آپارتمان میگه "عناصر متضاد برای رسیدن به اعتدال به همدیگه احتیاج دارن". Nemo هم رفته رفته به این اعتقاد می‌رسه. او اثر هنری The Moth از آقای Petrit Halilaj رو مثل لباسی به دور خودش می‌کشه و شمایلی شبیه به شَمَن‌ها پیدا می‌کنه. بعد روی دیوار نقشی شبیه به خورشید رسم می‌کنه و دور تا دورش رو خطوط دایره‌ای می‌کشه. انگار مذهبی جدید رو بوجود آورده باشه، اسباب و اثاثیه رو کنار همدیگه می‌چینه. روی دیوار، در دو سمت خورشید به قرینه اشکالی از ستاره‌‌ (نماد امیال) و خونه (نماد مادیات) می‌کشه و بعد روی اشکال سمت چپ ضربدر می‌زنه. این همون برقراری تعادل بین امیال و قناعت پیشه کردنه که خیلی از هنرمندها ازش برخوردار نیستن. فرورفتن بیشتر و بیشتر Nemo در دیوانگی یه جورایی مساوی صعود و نزدیک شدن بیشتر و بیشترش به آزادیه. او تصویر مردی که با نوار چسب به دیوار چسبوده شده رو به زمین می‌ندازه تا به صورت استعاری آزادش کرده باشه. از پلکانی که با وسایل خونه ساخته بالا می‌ره تا بالاخره به پشت‌بوم خونه راه پیدا کنه. Nemo به صورت سمبولیک از اسارت دنیای هنر بیرون میاد، به بهشتی که می‌خواسته راه پیدا می‌کنه، عدم تکامل دنیا رو می‌پذیره و باهاش ارتباط برقرار می‌کنه.

با وجود تمام نکاتی که در بالا بهشون اشاره کردم، هر کاری کردم یکی دو نکته از داستان Inside رو نتونستم برای خودم هضمشون کنم؛ مثلا اینکه Nemo که دزد ماهریه چرا بدون توجه به دوربین‌های مداربستۀ احتمالی و باقی موندن اثر انگشتش روی در و دیوار، از همون اول بدون دستکش یا ماسک وارد آپارتمان شد؟ یا اینکه Nemo که با امکانات عجیب و غریبی مثل هلیکوپتر وارد آپارتمان شد، چرا یه جعبۀ سادۀ ابزار همراهش نبود که مجبور نباشه پیچ و مهرۀ شیشه‌های سقفی رو با پایۀ تراشیده شدۀ صندلی‌ها باز کنه؟ و نهایتا اینکه خروج Nemo از سقف آسمون خراش، چه سودی براش داشت؟ نه کسی قرار بود بیاد دنبالش و نه آب و غذایی انتظارش رو می‌کشید.