Eyes Wide Shut؛ نقاب‌های میل و قدرت

.
فیلم Eyes Wide Shut، شونزدهمین و آخرین فیلم کارگردانِ بزرگ Stanley Kubrick و دارندۀ رکوردِ Guinness برای طولانی ترین زمان مستمرِ فیلمبرداریِ ۴۰۰ روزه س. تنها چهار روز بعد از اینکه نسخه نهایی رو تقدیم کمپانی Warner Bros کرد، Kubrick بدون هیچ نشونه ضعف بدنی یا بیماری، بطور غیرمنتظره ای فوت میکنه. واسه همین بعضیا معتقدن که بخاطر افشاگری هایی که توی این فیلم کرده، مرگش مشکوک به قتله.

عبارت Eyes Wide Shut زمانی توسط اعضای گروه Illuminati (گروهی که در ابتدا جهت حفظ و اشاعۀ علم دور از چشم کلیسا تشکیل شد و بعد کم کم به قدرتی ضد دین و کنترل کننده ای پشت پرده تبدیل شد) بعنوان کُد رمزی برای پنهون نگه داشتن عملیات جنایتکارانشون استفاده میشد، یه چیزی تو مایه های "شتر دیدی ندیدی"ِ خودمون. مثلا اگر عضوی به دادگاه جهت شهادت دادن علیه عضو ناشناسی خونده میشد، کافی بود تا متهم یا وکیل مدافع عبارت "Your eyes are wide shut" رو بزبون بیاره تا شهادت دهنده حواسش جمع شه.

فیلم همون طور که از اسمش بر میاد به بیان مسائلی از ساختار قدرت که ما شهروندان عادیِ جامعه، چشمامون رو کاملا روشون بستیم یا هیچ اطلاعی ازشون نداریم میپردازه. مسائلی مثل سکس زیر سن قانونی، قاچاق انسان برای سکس، بردگی جنسی، شستشو و کنترل ذهنی، شیطان پرستی و غیره که در دست مقامهای بالای جامعه مون هستن.

یکی از پیامهای فیلم قدرت بالاییه که سکس با خودش بهمراه داره; میتونه مکانیزمی برای تحمل رنج و سختی مثلا وقتی کسی عزیزی رو از دست میده باشه. سکس پوله، طوریکه گاهی افراد از فرط تنهایی حاضرن این نهایت حالت احساسی رو بِخَرن. سکس قدرته، بطوری که میشه بقیه رو بخاطر نداشتنش زیر سؤال برد. سکس میتونه از نظر بعضی فرهنگها لَش بازی باشه و باید باهاش مبارزه بشه. البته مثل تعریف عمومیِ "سکس"، Eyes Wide Shut هم میتونه به شکل های مختلفی تفسیر بشه که هیچ کدوم الزاما غلط نیست. گاهی این تعاریف و تفاسیر اونقدر عمومی میشه که ترجیح میدیم راجع بهشون حرف نزنیم. مثل همین فیلم که در اون زوجی که سالها با هم زندگی کردن وارد مهمونی ای میشن که جَو و اتفاقاتش حس امنیت و مالکیت جنسی هر دوشون رو تهدید میکنه. صحبت راجع به این مسئله انقد سخته که حتی این زوج که مدتهاست با هم زندگی میکنن هم بدون کمک مواد مخدر نمیتونن راجع بهش با هم صحبت کنن. این صداقتِ یهو متولد شده با خودش واکنشی خام رو بدنبال داره.

در ابتدای فیلم Alice رو پشت به دوربین میبینیم که لخت میشه. در همین لحظه ترانۀ "Baby Did A Bad, Bad Thing" از Chris Isaak رو میشنویم که راجع به خیانت جنسیه که با متن فیلم همخونی داره.

اسم مردی که با Alice تو مهمونی Ziegler میرقصه و قصد اغفال کردنش رو داره Sandor Szavostه که رفرنسیه به Anton Szandor LaVey بنیانگذار کلیسای شیطان. این شاید به این معنیه که اعضای قشر بالای سیاسی و اجتماعی ربطی به شیطان دارن.

توی مغازه، Bill و آقای Millich از اتاق پشتی صدایی میشنون. ابتدا پیتزایی روی میز میبینیم که رفرنسی هست به کُد رمز Pizzagate که مربوط میشه به قاچاق کودکان بعنوان برده جنسی. بعد از این صحنه، دختری زیر سن قانونی میبینیم که پشت پرده به همراه دو مرد مُسن نیمه برهنه قایم شده. چیزی که از چشمای ما پنهونه ولی به وفور در جامعه مون اتفاق میوفته. دختر Millich به Bill شنل خاصی رو پیشنهاد میکنه. این نشون میده که او هم از ماجرای مهمونی مذهبی-جنسی Red Cloak باخبره و شاید چند باری هم در اون شرکت کرده.

کلمه رمز fidelio (از ریشه لاتین fidelis به معنی باوفا) عنوان تنها اُپرای Beethovenه که در اون Fidelio زنیه که برای نجات شوهرش از مرگ در زندان سیاسی، خودش رو بجای یه مرد جا میزنه.

وقتی از Bill رمز شب برای ورود به عمارت و مهمونی پرسیده میشه ترانه مرموزی رو میشنویم که قبلتر در فیلم A Matter of Life and Death (۱۹۴۶) برای صحنۀ قضاوت شدن شخصیت اصلی در بهشت استفاده شده بود.

موسیقی که توی مراسم مذهبی و جنسی پخش میشد در اصل قسمتی از یه ترانه مذهبی Orthodox رومانیاییه که بصورت برعکس (reversed) ضبط شده بود.

موسیقی ای که در این مهمونی وقتی که حضار لخت با هم در حال رقصن پخش میشه ترانۀ "Strangers in the Night" از Bert Kaempfertه که شعرش با اتفاقات درون مهمونی همخونی بسیاری داره.

وقتی Bill متوجه میشه که شخصی در حال تعقیب کردنشه به دکه روزنامه فروشی ای میره و روزنامه ای برمیداره که روش "Lucky to be Alive" (خوش شانسی که زنده ای) نوشته شده. درون روزنامه مقاله ای رو میخونه که مرگ Mandy رو گزارش میکنه و او رو مُدلی معرفی کرده که با یه ادیتور مجله مُد به اسم Leon Vitali در رابطه عاشقانه بوده. Leon Vitali یکی از دوستان و همکارای قدیمی Stanley Kubrickه که توی فیلم نقش Red Cloak (شنل قرمزی 😁) رو بر عهده داره. قبل از اینکه Bill به دکه برسه دوربین برای یه لحظه دفتر املاکی با اسم Vitali رو نشون میده.

مثل همون کاری که تو فیلم Shining انجام داد، برای نسخه های زبونهای خارجی فیلم، Kubrick صحنه های مربوط به روزنامه رو جداگونه و با روزنامه هایی با زبونهای متفاوت ضبط کرد.

سرنخ هایی وجود داره که ثابت میکنه سردستۀ گروه Red Cloak همون Victor Ziegler (صاحب مهمونی اول فیلم)ه. در انتهای متن تکه روزنامه ای که Bill به Ziegler میده نوشته شده که Mandy با یه ادیتور مُد لندنی به اسم Leon Vitali یه رابطه عاشقانه داشته. این یعنی که طرف رابطۀ Mandy همون رهبر گروه Red Cloak بوده. در ابتدای فیلم دیدیم که Mandy بخاطر زیاده روی در مصرف مواد مخدر تو دستشویی Ziegler تا دم مرگ رفت. از قراین پیداست که قبلش هم همبستر شده بودن. هرچند Ziegler متأهله، برخوردش با Alice در اول مهمونی مشخصه که همچین علیه سلام هم نیست. حالا چرا لهجه Ziegler که امریکاییه متفاوته با لهجه Red Cloak که انگلیسیه؟ بعضی از منتقدا معتقدن که مراسم مذهبی و جنسی که تو Somerton Mansion برگزار شد بیشتر نمادینه تا واقعی. یعنی که کل ماجرا بیشتر تحت تاثیر ماریجوانایی بوده که Bill و Alice قبلش دود کرده بودن. هر دوی Red Cloak و Ziegler میزبان مهمونیاشون بودن. مهمونی Ziegler مراسم پر زرق و برقی بود پر از مُدل (روسپی)، مواد و مهمونایی که تو نخ همدیگه بودن. مهمونی Somerton Mansion بازگشت نمادینی به مهمونی Ziegler بدون دکوراسیون کریسمسی، لبخندای الکی، قمپزهای دروغی و جذابیت اجتماعی قشر مرفه بود. روی دیوارای خونه Ziegler میشه گل هایی به شکل ستاره پنج پر (Pentagram) رو مشاهده کرد. Pentagram به چهار عنصر کلاسیک زمین، هوا، آب و آتش، و پنجمین عنصر روح مربوط میشه. معمولا این ستاره با دو گوشه در پایین و یک گوشه در بالا نشون داده میشه اما شیطان پرستها اون رو برعکس میکشن. بعدتر وقتی Ziegler دوباره Bill رو به خونه ش دعوت کرد تا راجع به اتفاقات مراسم مذهبی-جنسی شب قبلش باهاش صحبت کنه، متوجه میشیم که روکش میز بیلیاردش قرمز رنگه و روی میز ۱۱ توپ وجود داره که با تعداد خانم های نیمه برهنۀ ماسک دار که تو مراسم به دور Red Cloak ایستاده بودن یکیه. Red Cloak هم با عودی در دست به روی فرش مستطیل قرمز رنگی بصورت دورانی قدم میزد و با دو ضربۀ عصاش به زمین فرمان میداد. دقت کنید که Red Cloak عصاش رو به همون شکلی که Ziegler چوب بیلیارد رو حرکت میده تکون میده و بعد هم گچ بیلیارد رو دومرتبه به میز میکوبه. حتی حرکت دوربین وقتی Ziegler شروع به تهدید Bill میکنه دقیقا با حرکتش وقتی Red Cloak این کار رو در مهمونی انجام میده یکیه.

در انتهای فیلم ماسکی رو روی بالشت کنار Alice میبینیم. این شاید به این معنی باشه که Alice درست مثل Alice در سرزمین عجایب که از چالۀ خرگوش پایین رفت تا ببینه اونور چاله چه خبره، تو مهمونی Ziegler با دیدن Bill و دو مُدل، بدنبال سرنخ ها سر از مهمونی Red Cloak در آورده ولی شستشو و کنترل ذهنی باعث فراموشی اتفاقات، انکار اونها و تصورشون بعنوان رویا شده.

در صحنه پایانی فیلم توی عروسک فروشی، اگر دقت کنید میبینید که دختر خونواده، Helena از پدر و مادرش فاصله میگیره و دو مرد که قبلا تو مهمونی Ziegler دیدیمشون جلوی اون قرار میگیرن.

نویسندۀ فیلم، Frederick Raphael دو عنوان You and Me و The Female Subject رو برای فیلم پیشنهاد داد ولی Stanley Kubrick قبول نکرد و خودش اسم Eyes Wide Shut رو براش انتخاب کرد.

اسم شخصیتی که Tom Cruise وظیفه بازی کردنش رو برعهده داره Billه. Bill در زبان انگلیسی به معنی اسکناسه. در طول فیلم میبینیم که Bill تمام مشکلاتش رو با پول از سر راه برمیداره. انگار شعار زندگیش اینه که هر کسی قیمتی داره و قشر پایین دست قابل خریداری شدن. Alice هم شاید شخصیتی مادیگرا داشته باشه و بهمین خاطر با Bill ازدواج کرده. در جایی از فیلم میبینیم که برای تدریس ریاضی به دخترشون از تفاوت دارایی مردها مثال میاره. اسم فامیل Bill طبق فیلمنامه Scheuer که اسمی یهودیه انتخاب شده بود. ولی Kubrick با یهودی بودن Bill و Alice مخالف بود و اصرار داشت که اونا باید امریکایی سفید باشن یه چیزی تو مایه های Harrison Ford. از همینجا بود که فامیلیه Harford انتخاب شد. جالبه بدونید که Harrison Ford از سمت مادر یهودیه. اول فیلم هم تو خونۀ Harfordها یه "حنوکیا"ی یهودی (حنوکیا یا منورا شمعدان ۵ تا ۹ شاخه ایه که در مراسم یهودی استفاده میشه) روی طاقچه به چشم میخوره.

اول قرار بود نقش Dr Bill Harford به Johnny Depp یا Harrison Ford یا Woody Allen پیشنهاد بشه.

توی فیلم، ۶ کارگردان بازی کردن: Sydney Pollack و Todd Field و Thomas Gibson و Rade Serbedzija و Alan Cumming و Brian W. cook و Tom Cruise.

وقتی اعلام شد که Tom Cruise و Nicole Kidman برای بازی توی فیلم جدید Stanley Kubrick انتخاب شدن، Vincent D'Onofrio که قبلا تو فیلم Full Metal Jacket (ساخته ۱۹۸۷) به کارگردانی Kubrick نقش Private Pyle رو بازی کرده بود و از اخلاق برداشت های متعدد Kubrick باخبر بود، بهشون پیشنهاد داد تا یه خونه در انگلستان اجاره کنن چون به احتمال قوی باید یه مدت طولانی رو اونجا بگذرونن. اونا هم قراردادهای بدون تاریخ امضا کردن یعنی مهم نبوده که پروسه فیلمبرداری چقدر طول میکشه، اونا تا آخرش پای Kubrick میموندن. البته این پروسه انقد طول کشید که بچه هاشون لهجه بریتانیایی گرفتن! برای اینکه یه نمونه از این پروسۀ طولانی دستتون بیاد، همین صحنۀ اتاق بیلیارد رو در نظر بگیرید. صحنه ۱۳.۵ دقیقه ای اتاق بیلیارد تو ۳ هفته و طی ۲۰۰ برداشت ضبط شد!

در طول فیلمبرداری برای ایجاد حس بی اعتمادی بین Cruise و Kidman و آماده سازیشون برای نقشهاشون، Kubrick هر کدوم رو بطور جداگونه مشاوره میداد و برملا کردن صحبتهاش با اون یکی رو قدغن کرد. یکی از دردناک ترین کارهایی که باهاشون کرد این بود که برای ضبط صحنه یک دقیقه ای سکس Alice با افسر نیروی دریایی از Kidman خواست تا شش روز تمام اون صحنه رو بصورت تمام لخت با اون مرد بازی کنه. طی این شش روز اونها بالای پنجاه مدل مختلف سکس رو بازی کردن درحالیکه Tom Cruise از حضور در سر فیلمبرداری منع شده بود و Kidman هم حق نداشت بهش بگه واقعا چه اتفاقی سرصحنه میوفته.

در مرحله ادیت فیلم، Kubrick مدام فیلمهایی مثل Showgirls (۱۹۹۵) و Basic Instinct (۱۹۹۲) و Fatal Attraction (۱۹۸۷) رو تماشا میکرد تا ببینه تا چه حد میتونه صحنه های سکسی توی فیلمش جا بده و همچنان طبق قراردادی که بسته بوده یه فیلم R-rated (فیلم مناسب افراد بالای ۱۷ سال) تحویل کمپانی بده.

خونۀ Bill و Alice بر اساس خونه ای که Kubrick و خونوادش در اوایل دهه ۶۰ تو نیویورک داشتن (قبل از مهاجرت دائمشون به انگلستان) طراحی شد.

دختر و نوۀ Kubrick در یکی از صحنه ها بعنوان مراجعین مطب Bill برای چک آپ صورت جلوی دوربین رفتن.

صحنه هایی که Tom Cruise رو در حال قدم زدن در خیابون نشون میداد، بر روی تردمیلی در استودیوی Pinewood Studios در حوالی لندن و جلوی صفحه هایی که تصاویری از خیابونهای نیویورک روشون با پروژکتور انداخته شده بود ضبط شدن.

در طول فیلم رفرنسهایی به تقریبا همه فیلمهای ساختۀ Kubrick قابل مشاهده س. مثلا در جایی شاهد پخش صحنه ای از فیلم Blume in Love (۱۹۷۳) ساختۀ Paul Mazursky هستیم که در اولین فیلم Kubrick یعنی Fear and Desire (۱۹۵۳) نقش آفرینی کرده. ماسکی که توی این مراسم Bill به صورت داره از حالت چهرۀ Ryan O'Neal بازیگر فیلم Barry Lyndon (اثر Stanley Kubrick در سال ۱۹۷۵) الهام گرفته شده. در انتهای فیلم وقتی Bill برای آخرین بار وارد اتاق خوابشون میشه، درست قبل از اینکه ماسک رو روی بالشت ببینه، روی میز درازی که زیر تابلوی نقاشی هست میشه سری فیلم های کارگردانی شده توسط Stanley Kubric رو دید که روی هم چیده شدن و فیلم Full Metal Jacket (۱۹۸۷) بروی اونها قرار داره.

مطمئنا اگه آدم ریز بینی باشید، حتما توی این فیلم متوجه استفاده ماهرانه از رنگها بخصوص قرمز و آبی شُدید. بطور کلی رنگ آبی نماد دافعه جنسی، تلخی واقعیت و صداقت، پول و طبقۀ بالای اجتماعی و قرمز نشونۀ شهوت، سکس و خطره. در ادامه سعی میکنم این نمادگرایی رنگها رو در صحنه های مختلف فیلم بیشتر توضیح بدم.

درِ آپارتمانِ Domino، روسپی خیابونی، قرمزه و لباسش بنفشه یعنی ترکیبی از قرمز و آبی که سنبلِ درگیری ذهنی Bill در مورد اونه: آیا به شکل شهوانی نگاهش کنه یا حس پدرانه ای راجع بهش داشته باشه. در کلوزآپی که از صحنۀ بوسۀ Bill و Domino میبینیم، در پشت سر Domino دو چراغ با رنگ های قرمز و آبی میبینیم. در آخر هم Bill یه پول قلمبه میذاره تو دستش بدون اینکه اتفاق خاصی بینشون افتاده باشه. در این صورت شاید باید لباسش آبی میبود تا بنفش! ولی سر زدن مجدد Bill به خونه ش رنگ قرمز رو دوباره به گردونه بر میگردونه. تفسیر دیگه ای که از رنگ بنفش لباس Domino میتونه بشه در نظر گرفتن رنگ آبی بعنوان سنبل پول و قرمز با نماد سکس هست که با هم حرفۀ روسپیگری Domino رو تعریف میکنن.

رنگ غالبِ مغازۀ اجاره لباس Rainbow وقتی Milich دخترِ نیمه برهنه ش رو با دو مردِ مُسن تو اتاق پشتی سورپرایز میکنه قرمزه. وقتی دخترِ Milich درِ گوش Bill شنل بخصوص و مناسب مهمونی Red Cloak رو پیشنهاد میکنه، هالۀ نور آبی رنگی روی صورتش هست که نشون دهندۀ این واقعیت تلخه که اون هم سابقۀ شرکت در این مهمونیا رو داشته. سری دومی که Bill وارد مغازه میشه، Milich رو در لباس سر تا پا آبی میبینیم. دخترش بهمراه دو مردی که سری اول دیدیم از اتاقی با نور قرمز بیرون میاد و متوجه میشیم که Milich دخترش رو برای همخوابگی میفروشه. رنگ لباس Milich نشون دهنده سود مالی اون از جریانه، در صورتیکه دخترش همچنان با رنگ قرمز و حالات جنسی در ارتباطه.