Drive

.

فیلم Drive برداشتی از داستانی نئو-نوآر به همین اسم نوشتۀ James Salis به کارگردانی Nicolas Winding Refn و فیلمنامه نویسیِ حسین امینیه که بعد از پخشش دو بازخورد کاملا متفاوت داشت؛ منتقدین هنری و سینما دوستان حرفه ای اون رو یکی از بهترین فیلم های سال ۲۰۱۱ دونستن و بیننده های معمولی که اکثرا برای سرگرمی به سینما میرفتن اون رو حوصله سر بر و خالی از صحنه های اکشن و هیجان آور دونستن. به نظر من مقصر اصلی برای قضاوت دوم، بازاریابی غلط و توقع نادرست از فیلم بود که آنونس فیلم به جامعۀ سینمای تجاری القا کرده بود؛ آنونسی هیجانی برای فیلمی با اسم "Drive" که توش Ryan Gosling نقش راننده ای رو بازی میکنه که تبهکارا رو از مهلکه فراری میده! آنونس پر بود از صحنه های سریع از تعقیب و گریز ماشینها و Goslingی که میخواست یه گلوله رو با چکش تو پیشونیِ یه تبهکار بکاره. برای مردم مهم نیست که Drive برندۀ بهترین کارگردانی فستیوال فیلم Cannes بوده و اصلا Nicolas Winding Refn کیه! نتیجتا، عشاق واقعی سینما کاملا ذوق مرگ و تماشاچیای معمولی هم از تعدادِ کم تعقیب و گریز ماشینا، صحنه های عاطفی و ریتم کُندِ فیلم حسابی کفری شده بودن. جالبه بدونید که حتی یه خانم سعی کرد تا عواملِ فیلم رو بخاطر تفاوت اسم فیلم با محتواش و نبود صحنه های اکشن به دادگاه بکشونه.

اول قرار بود Hugh Jackman نقش Driver رو ایفا کنه و فیلم توسط Neil Marshall (کارگردان Descent و دو اپیزود Game of Thrones) کارگردانی بشه. ولی خوشبختانه این اتفاق نیوفتاد و در سال ۲۰۱۰، Ryan Gosling قرارداد کار رو امضا کرد و در واقع این Gosling بود که Nicolas Winding Refn رو برای کارگردانی این فیلم انتخاب کرد. جالبه بدونید که اولین باری که این دو هم رو ملاقات کردن، Refn بخاطر مصرف داروی سرماخوردگی یکمی نشئه بوده و برخوردش با Gosling طوری بوده که اون فک کرده Refn مایل به همکاری نیست. اونا تو ماشین Gosling بودن و چون جَو خیلی ساکت بوده Gosling رادیو رو روشن میکنه که اتفاقا در حال پخش ترانۀ I Can't Fight This Feeling Anymore از REO Speedwagon بوده. Refn با شنیدن ترانه احساساتی شد و همینطور که اشک تو چشاش جمع شده بود گفت "حالا میدونم این فیلم راجع به چیه؛ راجع به یه مرد که تو شهر رانندگی میکنه و به موزیکای پاپ گوش میکنه چون این تنها راهیه که میتونه احساس داشته باشه". جالبه بدونید که Refn این فیلم رو به Alejandro Jodorowsky تقدیم کرده.

'عقرب از قورباغه خواست تا از رودخونه ردش کنه. قورباغه پرسید "از کجا معلوم نیشم نزنی؟" عقرب جواب داد "خب، اگه نیشت بزنم خودمم میمیرم". قورباغه قبول کرد ولی وسط رودخونه که رسیدن عقرب نیشش زد. قبل از اینکه جفتشون غرق بشن قورباغه پرسید "چرا؟" عقرب جواب داد "نیش زدن توی طبیعتمه!!".'

این حکایت تو زبان فارسی هم بصورت ضرب المثل دراومده:

'رفتن زیر آب نه از غرض است
ترک عادت موجب مرض است

نیش عقرب نه از ره کینه است
اقتضای طبیعتش این است'

آقای Nicolas Winding Refn شخصیت اصلی Drive (۲۰۱۱) رو در اولین صحنۀ فیلم بخوبی معرفی میکنه. بیننده متوجه میشه که Driver (راننده، با بازی Ryan Gosling) چیکاره س، چه مقرارت کاری ای داره، چقدر تو کارش دقت داره و وقتی با مشتری صحبت میکنه، این Driverه که قوانین بازی رو تعیین میکنه. همین موقع س که دوربین به روی صفحۀ تلویزیونی میاد که بازی بسکتبال بین دو تیم Toronto و Los Angeles رو نشون میده. بعدا متوجه میشیم که این حرکت بی دلیل نبوده. توی صحنۀ بعدی، وقتی Driver پشت فرمون ماشین میشینه، دوربین داخل ماشین رو ترک نمیکنه و فقط پرسپکتیو دید راننده رو میبینیم. متوجه میشیم که از رادیو گزارش همون بازی ای که تلویزیون آپارتمانش نشون میداد رو گوش میکنه. دلیل این کار وقتی مشخص میشه که در حین فرار از دست پلیس، Driver به پارکینگ ورزشگاه میره و تو شلوغ پلوغی پایان بازی بین تماشاچیا گم میشه. به این میگن یه معرفی شخصیت کامل و بی نقص! دیگه میدونیم که Driver شخصیتی ریزبین، جدی و تیز و بُزی داره. ولی در اولین برخوردش با Irene (همسایه بغلیش، با بازی Carey Mulligan) کم کم شاهد اون روی عاطفیش هم میشیم. انگار اصلا یه آدم دیگه س. سری اتفاقای بعدی بهمون نشون میده که Driver واقعا به چیا فک میکنه.

اول اینکه، وقتی Driver با Bernie Rose (با بازی Albert Brooks که وقتی برای بازی تو این نقش به Wending Refn معرفی شد او رو محکم به دیوار کوبید و شروع به تهدید کردنش کرد. میگن اون روز Brooks ابروهاش رو تراشیده بوده تا بیشتر سنگدل و بی احساس جلوه کنه) که یه گانگستره و شخصیت منفی اصلی فیلم رو برعهده داره آشنا میشه، Bernie برای دست دادن دستش رو به سمتش دراز میکنه و این دیالوگ بینشون رد و بدل میشه: Driver با امتناع میگه "دستام کثیفن" و Bernie جواب میده "مسئله ای نیس چون مال منم کثیفه". با اینکه Driver تو کلی فعالیت های مجرمانه شرکت داشته، اعتقاد داره که این فعالیتها معرف شخصیت واقعیش نیستن. دستاش فقط "یه ریزه" کثیفن. به طور کلی خودش رو یه آدم خوب میدونه. ولی Bernie میدونه که یه جنایتکاره و با این مسئله کنار اومده.

بعد اینکه، در طول اوقات طلایی و عشققولانه ش با Irene و Benicio (با بازی Kaden Leos) وقتی اونا رو برای یه سواری و دور دور باحال به بیرون میبره، ترانۀ A Real Hero ("یه قهرمان واقعی" از College and Electric Youth) رو برای اولین بار میشنویم. پخش این ترانه از این نظر با اهمیته که در این صحنه س که Driver متوجه یه دلیل قانع کننده برای تغییر مسیر زندگیش میشه. Irene و Benicio میتونن انگیزه هایی برای خروج از زندگی پر جرم و جنایتیش باشن. عشق به داشتن یه زندگی معمولی و فاصله ای که نسبت بهش حس میکنه تو صحنۀ دیگه ای از فیلم وقتی از پنجرۀ آپارتمانش به تماشای Irene و پسرش که در "دور دست ها" در حال پیاده روی در پارک هستن مشغوله هم کاملا مشهوده.

نکتۀ بعدی، زمانیه که با Benicio در خونۀ Irene مشغول تماشای فیلمیه و ازش میپرسه "آیا اون آدم بدۀ داستانه؟" و Benicio جواب میده "آره... چون اون یه کوسه س". Driver میپرسه که "یعنی هیچ کوسۀ خوبی وجود نداره؟". Driver یه مجرمه، یه کوسه س، ولی میخواد بدونه که آیا یه مجرم خوبه یا نه. وقتی میفهمه که Standard (شوهر Irene با بازی Oscar Isaac) از زندان آزاد شده، نگران میشه. وقتی Standard به خونه بر میگرده انگار ذهن Irene هم یه جای دیگه گیره. در اینجا ترانه ای که پخش میشه حاوی این شعره "غذایی نمیخورم. نمیخوابم. هیچ کاری جز فکر کردن به تو ندارم". امید برای Driver شروع به کمرنگ شدن میکنه. میخواد از زندگی "کوسه" ای در بیاد ولی یه چیزی توش نمیذاره. در این لحظه س که با خود واقعیش رو در رو میشه؛ میفهمه که راهی طولانی برای تبدیل شدن به آدم خوبه در پیش رو داره. این همون لحظه ایه که میفهمه زندگیش همینه که هست. کاراکتری که به کارآمدی، جدیت و دقت میشناختیمش شروع به از کوره در رفتن میکنه.

این خشم درونی در صحنۀ معروف آسانسور به بالاترین حد خودش میرسه (جالبه بدونید که برای ساختن این صحنه Nicolas Winding Refn از Gaspar Noé کمک گرفت). قبل از اینکه همه چی بریزه بهم، Driver با دستش Irene رو به عقب میکشه، نور کم میشه، صدای محیط کم و کم تر میشه و در لحظه ای عاطفی Irene رو میبوسه. آیا واقعا این اتفاق میوفته؟ بیاید یکمی راجع بهش فک کنیم. قبل از این صحنه، Driver رو میبینیم که متوجه مسلح بودن فرد داخل آسانسور میشه. یکمی دور از منطقه که توی این لحظه ریسک کنه و با بوسیدن Irene پشت به اون مرد کنه و جفتشون رو به خطر بندازه. کم شدن نور، حرکات slow motion و قطع شدن صدای محیط نشون دهندۀ اتفاق افتادن اون بوسه در ذهن Driverه. مخصوصا که بعد از این بوسه، نور و صدا به حالت نرمال خودش برمیگرده. بعد از اینکه Driver با دستش Irene رو به عقب هول میده، تمام حرصش رو رو مرد خالی میکنه. این نشون دهندۀ خشم جمع شده داخل Driverه. Irene از آسانسور بیرون میره با دیدن چهرۀ عجیب و دیوونۀ Driver به شخصیت واقعیش پی میبره. اینجاس که جفتشون متوجه میشن که هیچ وقت نمیتونن با هم باشن.

وقتی Driver میره سراغ Nino (با بازی Ron Perlman، که صد در صد اسم واقعی این کاراکتر نیست چون یه بار Bernie اون رو با اسم Izzy صدا کرد و از اونجایی که Nino یهودیه Izzy باید در اصل Isaac یا Isadore بوده باشه) یه ماسک بصورتش میزنه. چرا؟ دو تا احتمال وجود داره؛ یکی اینکه نمیخواد شناخته بشه و یا اینکه میخواد این کار رو مثل "یه قهرمان واقعی" (موسیقی متن فیلم) که همیشه میخواسته باشه انجام بده. بیاید راجع بهش یکم فک کنیم؛ چه چیزی بین همۀ ابرقهرمانان فرهنگ غرب مشترکه؟ تقریبا همشون (Batman و Iron Man و Spider-Man و ...) ماسک و لباس بخصوص دارن. Driver با این لباس Nino رو تا آخرین لحظه که او رو توی اقیانوس بکشه میترسونه. شاید خیلی کار ابرقهرمانانه ای نباشه اما برای Driver کاریه که باید انجام میشد.

برای تموم کردن کار، Driver برای آخرین بار با Bernie ملاقات میکنه. براش از داستان قورباغه و عقرب که در ابتدای این پست خوندید میگه که توش Driver قورباغۀ داستانه. میخواد که آدم خوبی باشه و با Irene و پسرش باشه اما نمیتونه از زندگی پر مشکلش فرار کنه. درست مثل قورباغۀ قصه، عقرب ها رو با ماشینش جابجا میکنه و هر بار اثر منفی کارش رو میبینه. پشت ژاکتش عکس یه عقربه، درست مثل عقربهایی که روش میشینن تا از رودخونه ردشون کنه. قرار این میشه که Driver پول رو به Bernie تحویل بده و در ازاش Bernie بیخیال Irene و Benicio بشه. ولی Driver میدونه که Bernie یه عقربه (از "کوسه" بدهاس). سریعا بعد از اینکه پول رو تحویلش میده (از رودخونه ردش میکنه) مورد اصابت ضربه چاقوش (نیشش) قرار میگیره. اون هم با چند ضربه میفرستتش اون دنیا (غرق میشه). همین که میبینیم Driver از محلکه زنده دراومده ترانۀ "A Real Hero" دوباره پخش میشه. Driver زنده میمونه، پول رو روی زمین میذاره و با ماشینش محل رو ترک میکنه و همینطور که صدای ترانه از پشت زمینه به رو میاد و بلندتر میشه تو دل شب به رانندگیش ادامه میده. میشه همون "قهرمان واقعی"ای که همیشه میخواست بشه.

البته باید بگم که تو نسخه های اولیۀ فیلم، Driver هم بعد از چاقو خوردن کشته میشد که بعدها تغییر پیدا کرد.

چند تا نکتۀ جالب راجع به فیلم هست که میمیرم نگم؛ یکی اینکه Gosling قبل از این فیلم اطلاعات زیادی راجع به ماشین ها نداشته ولی Refn مسئولیت انتخاب ماشین رو به عهده ش میذاره. اون هم به یه اسقاطی ماشین میره و یه 1973 Chevy Malibu داغون انتخاب میکنه. از هم بازش میکنه و با کمک یه حرفه ای دوباره سرهمش میکنه. مدیر بدلکارهای فیلم هم گفته که مهارت رانندگی Gosling خیلی خوب بوده و بیشتر صحنه ها رو خودش بدلکاری کرده.

نکتۀ دیگه اینکه شخصیت Driver ژاکت معروفی با طرح عقرب به تن داره. این خیلی جالب میشه زمانی که بدونیم Gosling متولد ۱۲ نوامبر سال ۱۹۸۰، یعنی توی ماه عقرب به دنیا اومده.

استفاده از فونت باحال و صورتی رنگی که برای فهرست دست اندر کارها و عنوان فیلم بکار برده شده الهام گرفته از فیلم Risky Business (ساختۀ Paul Brickman در سال ۱۹۸۳)ه.