رفتن به محتوای اصلی
Salò o le 120 giornate di Sodoma
Salò o le 120 giornate di Sodoma

Salò؛ دوزخ قدرت و مصرف‌گرایی

صفحۀ فیلم و هشدارهای محتوایی ←
Pier Paolo Pasolini۱۹۷۵
تیر ۱۳۹۸
زمان مطالعه: حدود ۱۳ دقیقه۲۳ بازدید
اسپویلر ← ادامۀ نقد داستان فیلم رو فاش می‌کنه.

.

فیلم Salò or the 120 Days of Sodom آخرین ساختۀ کارگردان شهیر ایتالیایی Pier Paolo Pasolini قرار بود تا اولین قسمت از "سه گانۀ مرگ" این کارگردان که مُتممی بر "سه گانۀ زندگی" او که شامل The Decameron (۱۹۷۱) و The Crambury Tales (۱۹۷۲) و Arabian Nights (۱۹۷۴) بود باشه که متاسفانه بدلیل کشته شدن Pasolini دو فیلم بعدی هیچوقت ساخته نشد.

صفحۀ اول il Resto del Carlino در ۳ نوامبر ۱۹۷۵؛ تیتر خبر قتل Pier Paolo Pasolini و عکس‌های پازولینی و Giuseppe Pelosi.
صفحۀ اول روزنامۀ ایتالیایی il Resto del Carlino، دوشنبه ۳ نوامبر ۱۹۷۵، یک روز پس از پیدا شدن پیکر Pier Paolo Pasolini در Ostia. تیتر درشت می‌گوید: «پیر پائولو پازولینی به‌دست پسری ۱۷ساله کشته شد.» تصویر بزرگ سمت راست، پیکر پازولینی و عکس ایستادۀ سمت چپ، Giuseppe «Pino» Pelosi را نشان می‌دهد. این تیتر بازتاب گزارش‌های اولیۀ قتل است، نه جمع‌بندی قطعی ابهام‌های پرونده.

چند ماه بعد از پایان تهیۀ فیلم و قبل از انتشار اون، در شب ۱ام نوامبر ۱۹۷۵ و در محلۀ Ostia شهر رُم Pier Paolo Pasolini توسط Giuseppe "Pino" Pelosi که پسری ۱۷ ساله و روسپی بود کشته شد. Pino که توی ماشین Pasolini دستگیر شد اعتراف کرد که بعد از یه مشاجره با Pasolini، او رو چند بار زیر گرفته و کشته. البته سالها بعد این حرف رو رد کرد و گفت که چند مردِ مشکوک، Pasolini رو کشتن و هنوز هم جواب واضحی برای این قتل پیدا نشده.

فیلمِ Salò بهترین مثال برای نشون دادن نزول انسان به پایین ترین درجات ارزشیه. یجورایی نقطۀ پایانیه به تمدن بشری و هیچ پیام مثبتی در اون دیده نمیشه. بدبینی و منفی گرایی فیلم با به قتل رسیدن سازنده ش کامل میشه و انگار این کشته شدن هم قسمتی از Salòه. هرچند بیشتر فیلم به نمایش نقاط منفی فاشیسم اروپایی میپردازه، بر خلاف نظر عموم Pasolini توی این فیلم فقط به فاشیسم نمیتازه و بیشتر به "رویای آزادی جنسی" که پیشتر توی "سه گانۀ زندگی" بهش اشاره کرده بود طعنه میزنه. در واقع این طعنه بیشتر به جنبش آزادی جنسی اواخر دهۀ ۶۰ میلادیه که از نظر Pasolini توسط بورژواسیِ کپیتالیسم بوجود اومد. ممکنه تو یه نگاه سطحی و خام، Salò یه فیلم پورن ناموفق به چشم بیاد. بیاید روراست باشیم، همه پورن دیدیم! اگه قرار بود از سکس یا برهنگی برای جذب بیننده استفاده بشه زوایای دوربین و نور بهتری برای این صحنه ها در نظر گرفته میشد. در واقع تو سطحی عمیق تر، Pasolini با Salò به بدنۀ سخیف صنعت پورنوگرافی میکوبه.

این فیلم جزو فیلمهای مورد علاقۀ کارگردانهای بزرگی مثل Michael Haneke و Gaspar Noé و John Waters هست.

صفحۀ عنوان چاپ ۱۹۰۴ رمان The 120 Days of Sodom نوشتۀ Marquis de Sade.
صفحۀ عنوان چاپ ۱۹۰۴ رمان The 120 Days of Sodom نوشتۀ Marquis de Sade.

فیلم Salò or The 120 Days of Sodom برگرفته از کتاب The 120 Days of Sodom نوشتۀ Marquis de Sade نویسندۀ فرانسویه (واژۀ sadism به معنی رسیدن به لذت اغلبا جنسی از طریق اذیت، آزار و شکنجۀ دیگران از اسم ایشون گرفته شده). این کتاب که در سال ۱۷۸۵ نوشته شده حول محور فساد جنسی، آزار جنسی کودکان، قتل و خشونت میگرده، دقیقا همون چیزایی که نویسندۀ عیاش اون رو ارضا میکرده. داستان کتاب در قلعه ای دور افتاده از قرون وسطی در بالای کوهی در وسط یه جنگل در زمان لوئی چهاردهم اتفاق میوفته. از ماه نوامبر تا مارس، چهار عیاش پولدار به همراه چند همدست و تعدادی "قربانی" در قلعۀ Château de Silling مستقر میشن. جالبه بدونید که توصیفی که از قلعۀ Château de Silling در کتاب شده خیلی مشابه با قلعه ایه که نویسنده در اون زندگی می کرده (Château de Lacoste). از اونجایی که این چهار عیاش اعتقاد به ارضاء از طریق حس شنوایی داشتن از چند روسپی خبره میخوان تا سکسی ترین اتفاقاتی که براشون اتفاق افتاده رو تعریف کنن و این داستان ها مرجعی میشدن برای کارهایی که با "قربانی"ها انجام میدادن. نکتۀ جالب در مورد کتاب اینه که فقط فصل اولش با جزئیات کامل نوشته شده و سه بخش بعدی بصورت چرک نویس و طرح اصلی موجوده. انگار de Sade در حین نوشتن کتاب تصمیم به ادامه ندادنش گرفته باشه و فقط یه طرح کلی برای خودش گذاشته تا در آینده تمومش کنه.

شهر Salò در حاشیۀ غربی دریاچۀ Lake Garda در شمال ایتالیا واقع شده و از سال ۱۹۴۳ تا سقوط دولت Benito Mussolini در سال ۱۹۴۵ پایتخت این حکومت فاشیست بود. در ضمن شهر Salò همون جاییه که برادر Paolo Pasolini کشته شده.

ساحل شهر Salò در کنار دریاچۀ گاردا؛ تابلوی نام شهر در سمت چپ قاب دیده می‌شود.
ساحل شهر Salò در کنار دریاچۀ گاردا؛ تابلوی نام شهر در سمت چپ قاب دیده می‌شود.

برخلاف سوژۀ تاریک فیلم، Hélèn Surgère (بازیگر نقش Signora Vaccari) تو مصاحبه ای گفت که حال و هوای فیلمبرداری فیلم خیلی دوستانه و شاد بوده و هیچ صدمه ای به بازیگرای جوون وارد نشده و نابازیگر بودن اکثرشون باعث کلی خنده و شوخی سر صحنه شده. اون همچنین گفته که در واقع کل فیلم در زمان ادیتینگ جمع و جور شد و دست اندر کاراش تا وقتی فیلم ادیت نشده بود و نسخه نهایی رو ندیده بودن نمیدونستن که چه طبیعت تاریک و شومی داره.

Hélène Surgère در نقش Signora Vaccari، با لباس سفید و تزئینات گل، در سالن عمارت فیلم Salò.
Hélène Surgère در نقش Signora Vaccari، با لباس سفید و تزئینات گل، در سالن عمارت فیلم Salò.

آقای Pasolini که مطمئن نبوده چه پایانی برای فیلمش مناسبتره چهار تا پایان مختلف از اون رو ضبط میکنه و سرانجام با کلی دو دلی بهترین پایان رو انتخاب میکنه.

داستان فیلم به یک مقدمه به اسم Antinferno (دهلیز جهنم - جایی که قبل از ورود به جهنم داخلش میشن) و سه Gironi (حلقه های جهنم) به اسم های Circle of Obsession (حلقه یا محفل هوس)، Circle of Shit (حلقه یا محفل مدفوع) و Circle of Blood (حلقه یا محفل خون) تقسیم میشه که رفرنسی هست به کتاب Inferno (جهنم) نوشتۀ Dante Alighieri.

سالن مرکزی عمارت در Salò؛ دو گروه در دو سوی اتاق، روبه‌روی یکدیگر نشسته‌اند.
سالن مرکزی عمارت در Salò؛ دو گروه در دو سوی اتاق، روبه‌روی یکدیگر نشسته‌اند.

در ابتدای فیلم وقتی فهرست اسامی دست اندر کارها رو میبینیم، پیامی از کارگردان بروی صفحه پدیدار میشه: "بیا یه سری با هم به کتابخونه بزنیم، تماشاگر عزیز". این یعنی که بیننده برای درک بهتر فیلم نیاز به معلوماتی از فاشیسم اروپایی داره.

چهار شخصیت اصلی فیلم که libertines یا "عیاش" ها نام دارن رو یه دوک، یه اُسقف، یه رئیس کلانتری و یه رئیس جمهور تشکیل میدن (چهار قدرت سلطنت، مذهب، قدرت و سیاست - نداشتن اسم نشون دهندۀ نبود انسانیت تو این چهار شخصیته). Pasolini با افکار مارکسیستیش در اینجا کلیسا (مذهب) و حکومت رو نمایندگان ستم برای جامعه بیان میکنه که فیلمش رو خیلی از کتاب de Sade سیاسی تر میکنه. او با استفاده از چهار عیاش که هر کدوم نماد یه قدرت حاکم بر جهانه به انتقاد از جمهوری در مقابل سوسیالیسم، مذهب در مقابل تفکر لائیک، فئودالیسم در مقابل عدم مالکیت خصوصی در تفکر مارکس و نظام سلطه و سرمایه در مقابل تفکر آرای سوسیالیستی میپردازه.

چیز دیگه ای که راجع به شخصیت پردازی "عیاش" ها میتونم بگم اینه که Pasolini از مردهای سن کردۀ قوی هیکل و باهوش و آنتلکت در برابر "قربانی" های نوجوون استفاده کرده چون ۱) مازوخیسم و زن ستیزی مردونه راحتترین راه برای نشون دادن شرارته، ۲) نابرابری قدرت بدنی اونها در برابر نوجوونای نحیف تشبیه خوبی برای قدرت بالای نازی ها در برابر مردم بی دفاعه و ۳) Pasolini برخلاف تصور عام که عالم بودن رو برابر با درستکار بودن میدونن، چهار شخصیت بد فیلم رو فوق العاده باهوش و تحصیلکرده به تصویر کشیده که این به ترسناکی اونها اضافه میکنه درست مثل حسی که Hannibal Lector توی کتاب و فیلم The Silence of the Lambs به آدم میده.

در ابتدای فیلم، "عیاش" ها رو در لباسهای شیک و گرون قیمت رسمی میبینیم که در تاریکی درحال وضع قوانین وحشتناکشون هستن که اون رو کتاب قانون مینامن؛ درست مثل قوانینی که در دنیای واقعی به دور از چشم مردم و بر ضدشون توسط قانونگذاران وضع میشن و به شکل قانون اساسی به خوردشون داده میشه. عیاش ها در تاریکی میشینن تا دو روییشون دیده نشه و همدیگه رو "آنارشیست (قانون شکن و هرج و مرج طلب)های واقعی" مینامن.

چهار مرد صاحب‌قدرت فیلم در لباس رسمی، کنار یکدیگر در فضای داخلی عمارت.
چهار مرد صاحب‌قدرت فیلم در لباس رسمی، کنار یکدیگر در فضای داخلی عمارت.

"عیاش"ها بهمراه ارتش فاشیستشون تعدادی جوون رو از روستاهای اطراف میدزدن و به عمارتی میبرن تا تعدادی از اونها رو انتخاب کنن و به قلعه ای که به قول خودشون خالی از هرگونه امیده ببرن.

گروهی از نگهبان‌ها در یکی از خودروهای فیلم Salò.
گروهی از نگهبان‌ها در یکی از خودروهای فیلم Salò.

این عمارت که در واقعیت Villa Feltrinelli نام داره، هتل اصلی شهر Gargnano ایتالیاس که با شهر Salò حدود ۱۷ کیلومتر فاصله داره. در زمان حکومت نازی ها، اقامتگاه Benito Mussolini بوده و بعد از جنگ به صاحبان اصلیش برمیگرده و تبدیل به یه هتل لاکچری به اسم Grand Hotel a Villa Feltrinelli میشه.

Villa Feltrinelli در کنار آب؛ ساختمان سرخ‌رنگ در میان درخت‌ها قرار گرفته است.
Villa Feltrinelli در کنار آب؛ ساختمان سرخ‌رنگ در میان درخت‌ها قرار گرفته است.

از بین جوون ها، ۹ پسر و ۹ دختر انتخاب میشن تا به قلعه برن. در بین راه درست روی پلی که روش تابلوی Marzabotto نصب شده جوون دستگیر شده ای پا به فرار میذاره و هنوز چند متر دور نشده به ضرب گلولۀ فاشیستها به زمین میوفته. جالبه بدونید که Marzabotto شهری کوچیک در منطقۀ Emilia-Romagna ایتالیاس که در سال ۱۹۴۴ شاهد قتل عام حدود ۸۰۰ زن، کودک و پیرمرد توسط ارتش نازی بود.

نمای بیرونی قلعه ای که بالاخره توش مستقر میشن ویلای Aldini در بولونیای ایتالیاس که در سال ۱۸۱۶ برای اقامت Antonio Aldini وزیر Napoleon Bonaparte ساخته شد. نمای داخلی قلعه در ویلایی متروکه در شرق شهر Mantua فیلمبرداری شده. این قلعه که در فیلم شدیدا توسط گارد فاشیستها حراست و نگهبانی میشه رو به سه شکل میشه تفسیر کرد. تو سطحی ترین شکل ممکن میشه قلعه رو نمادی از مراکز و اتاق های زندان مانند سکس گروهی سادیسمی تو شمال ایتالیا در اون زمان دونست. تو نگاه دوم، از اونجایی که Pasolini قسمتهای مختلف فیلم رو از روی حلقه های جهنم کتاب Dante نامگذاری کرده میشه قلعه رو "جهنم" دونست. حالا اگه با بدبینی بیشتری به قضیه نگاه کنیم، قلعه نماد کمپ های کار اجباری و آدم سوزی نازی هاس، جایی که نگهبانها باید مطمئن میشدن که هیچ زندانی ای زنده نمونه.

بالکن عمارت و جمع شخصیت‌های فیلم؛ بخشی از نمای بیرونی محل حبس در Salò.
بالکن عمارت و جمع شخصیت‌های فیلم؛ بخشی از نمای بیرونی محل حبس در Salò.

سرودی که سر اولین میز شام خونده میشه "Sul ponte di Parati" نام داره که یه آواز ایتالیایی مربوط به جنگ جهانی دومه که بر اساس آوازی به نام "Sul ponte di Bassano" که در ایتالیا در دوران جنگ جهانی اول خونده میشده سراییده شده. این سرود به بیان حوادث جنگی در قسمت ایتالیایی کوه آلپ با حضور لشکر پیاده نظام Alpini Division Julia سوم میپردازه. این جنگ یکی از نبردهای بزرگ به روی پلی به اسم Perati بین نیروهای یونانی و آلبانیایی بوده.

میز شام در Salò؛ حاضران در دو سوی سالن بزرگ نشسته‌اند.
میز شام در Salò؛ حاضران در دو سوی سالن بزرگ نشسته‌اند.

صحنۀ معروف و زننده ای که در اون دختر و پسرای جوون مجبور به خوردن مدفوع میشن نماد و تشبیهی برای کپیتالیسم مصرف گرایی و فرهنگ junk food (غذا با ارزش تغذیه ای خیلی پایین)ه، فرهنگی که به قشر فقیر یاد میده تا چطوری یه کثافت غنی از مواد شیمیایی و خالی از مواد مغذی ارزون قیمت رو از حلقومشون پایین بدن. که البته اگه حالتون رو بهتر میکنه باید بگم که چیزی که در فیلم خورده شد ترکیبی از شکلات، مربای پرتقال، شیر غلیظ شده، تکه های بیسکوئیت و چند تا چیز بی ربط دیگه بوده که خوردنشون باعث واکنش های اشمئزازی طبیعی در صورت بازیگرا شد.

نکته ای که دیدن این صحنه من رو یاد شرایط خودمون انداخت، استفاده از استراتژی جوک برای لطیف کردن و نرم کردن تراژدیهاس. پلاسکو رو که یادتونه یا شاید بیخونه شدن مردم زلزله یا سیل زده رو؟ هنوز ۲ ساعت از فاجعه نگذشته، جوکهای اون تو فضای مجازی دست به دست میشن. سریع فاجعه و بی لیاقتی مسئولین جاش رو به جوک ها داد. حالا برگردیم به فیلم؛ سر سفرۀ مدفوع، یکی از "عیاش" ها (رئیس جمهور) در مورد خوردن مدفوع با یکی از قربانیا شوخی میکنه، بهش میگه که انگشتهاش رو از داخل دهنش بندازه به دو طرف تا لب هاش و بگه که "اینجوری برنج نمیتونم بخورم". وقتی که قربانی جمله رو تکرار میکنه، "عیاش" میگه "پس گه بخور" و همه میخندن! چقد شبیه چیزیه که مسئولین به ما میگن...

در ابتدای قسمت "محفل خون" پیانیست و تنها هنرمند گروه "عیاش" ها دست به خودکشی میزنه، این هشدار بدتر شدن ماجرا رو میده درست مثل کاری که Gaspar Noé در فیلم I Stand Alone (۱۹۹۸) ش کرد؛ درست ۳۰ ثانیه قبل از اینکه فیلم به اوج دهشتناکش برسه این نوشته به روی صفحه ظاهر میشه: "شما ۳۰ ثانیه وقت دارید که سینما رو ترک کنید".

پیانیست فیلم، با بازی Sonia Saviange، کنار پیانو و صفحه‌های نت.
پیانیست فیلم، با بازی Sonia Saviange، کنار پیانو و صفحه‌های نت.

صحنه ای در آخر فیلم که در اون "عیاش"ها رو حین شکنجه و قتل قربانیا نشون میده در Cinecittà Studios شهر رُم فیلمبرداری شده. این صحنه که در اون هر "عیاش" رو به نوبت روی صندلی راحتی و حین تماشای صحنۀ شکنجه و قتل "قربانی" ها توسط سه "عیاش" دیگه میبینیم من رو یاد ترانۀ Vicarious از گروه پراگرسیو متال Tool میندازه. توی این صحنه Pasolini به خوبی نشستن جلوی تلویزیون و تماشا و لذت بردن از فجایع انسانی از یه فاصلۀ ایمن به تصویر کشیده. اوج رذالت بشر درست بعد از این صحنه به نمایش کشیده میشه وقتی تو این همهمه و کشتار و شکنجه دو نیروی گارد که قبلا از جنس "قربانی" ها بودن و برای کنترلشون انتخاب شدن رو در حال رقص و صحبت راجع به دوست دختراشون میبینیم!

تماشای محوطه با دوربین دوچشمی از پشت پنجرۀ عمارت.
تماشای محوطه با دوربین دوچشمی از پشت پنجرۀ عمارت.
دو نگهبان در پایان Salò، در حال رقص در اتاقی دور از محوطۀ بیرون.
دو نگهبان در پایان Salò، در حال رقص در اتاقی دور از محوطۀ بیرون.

نسخۀ ژاپنی از DVD فیلم شامل صحنه هاییه که تو بقیۀ نسخ دیده نمیشن؛ مثلا صحنه ای در آخر فیلم که دختری رو بسته شده به صندلی برقی نشون میده و یا صحنۀ دیگه ای که جنازۀ قربانی ها رو در دو ردیف در محوطۀ ساختمون نشون میده.

فیلم Salò پخش جهانی محدودی داشت و نمایشش در خیلی کشورها ممنوع اعلام شد. هرچند یکسال بعد از تولیدش تو سوئد ۱۲۵۰۰۰ بلیط فروخت و رکورد فیلم The Omen رو زد (یعنی ۱.۵ درصد سوئدیا فیلم رو تو سینما دیدن)، وقتی در آلمان غربی نمایش داده شد فورا توسط ماموران حکومتی از پرده ها پایین آورده شد. ابتدا دادگاه محلی اشتوتگارت اون رو مُبَلغ فرهنگ پورن و خشونت دونست ولی چند روز بعد با تجدید نظر اجازۀ پخش جهانیش صادر شد.

این فیلم توسط British Board of Film Clasification انگلستان در سال تولیدش رد شد و نمایشش تو این کشور غیرقانونی اعلام شد و وقتی یه سینمای کوچیک تو لندن دست به نمایشش زد، فورا توسط پلیس برخورد شد و فیلم ضبط شد. در سال ۲۰۰۰ همون مؤسسه که قبلتر در انگلیس فیلم رو رد کرده بود با تجدید نظر نمایشش رو برای افراد بالای ۱۸ سال آزاد اعلام کرد.

در سال ۲۰۱۰ (یعنی ۳۴ سال بعد از تولید فیلم)، بعد از اعمال سانسور، Salò اجازۀ نمایش در استرالیا رو گرفت و حتی الان یعنی ۴۳ سال بعد از تولید فیلم، هنوز نمایشش تو خیلی کشورها غدقنه!

آقای Roger Ebert (یکی از خفن ترین منتقدین سینما) چند سال بعد از پخش Salò، اون رو بر روی یه LaserDisc خریداری کرد ولی هیچوقت تماشاش نکرد چون میترسید صحنه های فیلم اذیتش کنه. به گفتۀ نزدیکانش تا وقتی فوت کرد هم فیلم رو ندید.

در سال ۱۹۹۹، یه پلیس مخفی این فیلم رو از یه کتابفروشی در سینسیناتی امریکا کرایه کرد و بعد هم صاحبِ همجنسگرای کتابفروشی رو به جرم دلالی جنسی دستگیر کرد. کلی آدم فرهیخته و هنرمند از قبیل Martin Scorsese و Alec Baldwin عریضه ای رو که توش به ارزش هنری فیلم اشاره شده بود امضا کردن و تحویل دادگاه دادن. دادگاه هم پرونده رو بدون عنوان چیزی در مورد فیلم، بخاطر تخطی پلیس در مورد رعایت حقوق شهروندی صاحب کتابفروشی مختومه اعلام کرد.

جالبه اضافه کنم که آهنگساز فیلم، Ennio Morricone، گفته که تماشای فیلم حس خیلی بدی بهش منتقل کرده و فقط چون دوست صمیمی Pasolini بوده آهنگسازی فیلم رو قبول کرده.

گزارش خطا

کامنت‌ها ۲۲۴

برای مشارکت وارد شو.

دیدن بقیۀ کامنت‌ها (۲۲۱)

نقدهای دیگه